MİLDEN Denizaltısı Gölcük’te Şekilleniyor, Türkiye’nin Yerli Denizaltı Planı Nerede Duruyor

Gölcük Tersanesi’nde Türkiye’nin ilk kendi tasarımı denizaltısının gövdesi şekilleniyor. Milli Savunma Bakanlığı (MSB) 2 Ocak 2025’te MİLDEN’in çelik kesme işleminin yapıldığını duyurdu, Aralık 2025’te de ilk test bloğunun inşasına başlandığı açıklandı. Yine de ortada henüz denize inmiş bir tekne yok. Bu yazı, MİLDEN denizaltı projesinin bugün nerede durduğunu, kimin ne yaptığını ve hangi sorunun hâlâ cevapsız olduğunu özetliyor.

MİLDEN, “Milli Denizaltı” ifadesinin kısaltması. Projenin lider teknesi Atılay adıyla anılıyor. Türk Deniz Kuvvetleri’nin altı bot almayı planladığı aktarılıyor, ancak bu sayı resmî bir sözleşme metnine değil, açık kaynak derlemelerine dayanıyor.

MİLDEN’in Künyesi Nasıl?

Reis Sınıfı Varken Neden Ayrı Bir Denizaltı Projesi Gerekti?

Karışıklık buradan başlıyor, çünkü iki program aynı tersanede yürüyor. Reis sınıfı, Alman TKMS’in Type 214 tasarımının Türkiye’ye uyarlanmış hâli. Tasarım hakkı Almanya’da, Türk tarafı ise parçaları Gölcük’te birleştiriyor ve bir kısım sistemi yerli üretiyor. MİLDEN’de tasarım da Türkiye’de yapılıyor.

Bu ayrım önemli. Bir tekneyi lisansla inşa etmek, tersane disiplinini ve tedarik zincirini olgunlaştırır. Ama basınca dayanıklı gövdenin şeklini, iç yerleşimi, gürültü imzasını ve ağırlık dengesini kendin hesaplamak başka bir yetenektir. MİLDEN’in asıl sınavı bu ikinci yetenek.

Reis sınıfı sözleşmesi 2009’da, altı tekne için yaklaşık 2,06 milyar avro değerinde imzalandı. Piri Reis Ağustos 2024’te filoya girdi. Hızır Reis 2023’te denize inmişti ve Kasım 2025’te teslim edildiği aktarıldı. Murat Reis ise Mayıs 2025’te denize indirildi. Yani ilk bot, yayınlarda anılan yaklaşık iki yıllık bir gecikmeyle tamamlandı. Alman tasarım ve denetimi altındaki bir programda bile takvim kaydı; bu, tamamen yeni bir tasarım için de pay bırakılması gerektiğini düşündürüyor.

Proje Kaç Yılda Bu Noktaya Geldi?

Projenin tarihi, tek bir tören tarihinden uzun.

• 2019: Deniz Kuvvetleri bünyesinde MİLDEN Dizayn Proje Ofisi kuruldu ve çalışmalar resmen başladı. Defense News konuyu Ekim 2019’da “yerli denizaltı programı” olarak duyurdu.
• 2022: Gölcük’te konsept tasarım tamamlandı, Eylül 2022’de ön tasarım aşaması başladı. Naval News’in aktardığına göre o dönemde tasarım ofisinde 28 kişi çalışıyordu: 23 mühendis, 5 teknik tasarımcı.
• Ocak 2025: MSB, MİLDEN için çelik kesme işleminin yapıldığını duyurdu. Aynı duyuru TF-2000 muhribi ve MUGEM uçak gemisi için de yapılmıştı.
• Aralık 2025: MSB, ilk test bloğunun inşasına Gölcük’te başlandığını açıkladı. Lider teknenin Atılay adı da bu dönemde kamuoyuna duyuruldu.

Test bloğu, teknenin tamamından önce üretilen gerçek ölçekli bir gövde parçası. Orada yapılan kaynak ve basınç testleri, serideki botların nasıl inşa edileceğini belirliyor. Bloğun TEKNOFEST Mavi Vatan’da sergilendiği de bildirildi.

Takvimin kendisi de 2022’de yüksek sesle söylenmişti. Gölcük Tersanesi Komutanlığı’ndan Komodor Mustafa Saygılı, Naval News’e aktarılan açıklamasında milli denizaltının inşasına 2025’te başlanıp 2030’ların başında Deniz Kuvvetleri’ne teslim edilmesini planladıklarını söylemişti. İnşa işi bu kez söz verilen yılda başladı. Teslim tarihi ise tekne sahaya çıkana kadar bir hedef olarak kalacak. Tasarım aşamasında görev alan ekibin 2022’de 28 kişiden oluşması da, projenin çok büyük bir tasarım bürosundan değil, küçük ve odaklı bir ekipten çıktığını gösteriyor.

MİLDEN’in Teknik Yapısı Reis’ten Ne Kadar Farklı?

Elde kesin değer az. Resmî açıklamalarda deplasmanın yaklaşık 2.700 ton, boyun 80 metreden uzun olduğu söyleniyor. Kıyas için: Reis sınıfının boyu 68,35 metre, yüzeydeki deplasmanı yaklaşık 1.860 ton. Yani MİLDEN, Reis’ten belirgin biçimde büyük bir tekne.

Gölcük’ün 2022’de anlattığı hedefler üç başlıkta toplanıyor: mevcut denizaltılara göre daha uzun süre su altında kalmak, daha fazla silah taşımak ve daha derinde görev yapabilmek. Tahrik tarafında dizel-elektrik düzen, havadan bağımsız sistem ve lityum-iyon bataryalar öne çıkıyor. Yakıt hücreli (PEM) AIP’ye ilişkin ayrıntılar ise açık kaynaklarda aktarma düzeyinde. Mürettebatın 40 ile 50 kişi arasında olacağı yönündeki rakam da aynı türden. Bunları kesin değer gibi değil, planlama verisi olarak okumak gerekiyor.

Naval News’te savunma analisti Tayfun Özberk’e dayandırılan değerlendirmeye göre teknenin büyümesinin ana nedeni silah yükü.

MİLDEN Hangi Silahları Taşıyacak?

Silah paketi yerli ürünlerden kuruluyor, ama her kalem aynı olgunlukta değil.

• AKYA ağır torpido: ROKETSAN ürünü. Reis sınıfında kullanılan ve hedef vurma testleri yapılan sistem olduğu için en az belirsizliğe sahip kalem.
• ATMACA: Gemisavar seyir füzesi, menzili yaklaşık 200 kilometre olarak anılıyor. Denizaltıdan atılan versiyonu Reis sınıfıyla birlikte de gündemde. Füzenin genel durumu için ATMACA ve küresel gemisavar füze pazarı yazımıza bakabilirsiniz.
• GEZGİN: Karadaki hedeflere yönelik seyir füzesi. MİLDEN ile ilişkilendirildiği aktarılıyor, ancak bu entegrasyon henüz geliştirme aşamasında.
• MİDLAS: ROKETSAN’ın dikey atış sistemi. MİLDEN’e yerleştirilecek bir modül olarak anılıyor; Ağustos 2026’da da sistemin tekneye hava savunma görevi katabileceği yönünde haberler çıktı.
• ZARGANA ve diğer karşı tedbirler: Torpido savunmasına yönelik sistemler silah listelerinde yer alıyor.

Bu listenin çoğu, tasarım ilerledikçe kesinleşecek seçenekler. Bir kalemin listede görünmesi, bugün entegre edilmiş olduğu anlamına gelmiyor.

Kim Ne Yapıyor?

MİLDEN tek bir firmanın ürünü değil. Gölcük Tersanesi inşayı yürütüyor. STM, ön tasarım ve mühendislikte destek veren taraf olarak anılıyor; şirketin denizaltı geçmişini STM şirket profilinde anlattık. Sonar ve elektronik harp sistemleri için ASELSAN ön plana çıkıyor, ASELSAN’ın savunma elektroniği işi Reis sınıfındaki sensör ve elektronik harp sistemlerini de kapsıyor. Muharebe yönetim sisteminde HAVELSAN’ın rolü bekleniyor, silah tarafında ise ROKETSAN var. Ayrıca TÜBİTAK MAM’ın hidrofon, batarya kontrol ve yaşam destek sistemlerinde görev aldığı aktarılıyor.

Malzeme tarafı da yerlileşiyor. OYAK’a bağlı Erdemir ve Miilux OY’un, gövde sac ve profil çeliğini yüzde 100 yerli üretimle sağlayacağı bildirildi. Miilux Genel Müdürü Yavuz Yeldan, test bloğunda bu çeliğin kullanıldığını söyledi. Denizaltı çeliğinde dışa bağımlılığın azalması, projenin az konuşulan ama önemli kazanımlarından biri.

Filo Bugün Hangi Denizaltılarla Çalışıyor?

MİLDEN’in neden acele edilen bir proje olduğunu anlamak için mevcut envantere bakmak gerekiyor. Yayınlarda Deniz Kuvvetleri’nin hizmetindeki denizaltılar şöyle sayılıyor: dört Preveze sınıfı ve dört Gür sınıfı Type 209 ile iki Reis sınıfı Type 214TN. Type 209’lar eski Alman tasarımları ve yıllardır modernizasyonla ayakta tutuluyor. Reis sınıfı bu filonun yenilenme hattı.

Reis sınıfının altı botu şu sırayla ilerliyor:

Bu yüzden MİLDEN’in zamanlaması yalnızca teknoloji meselesi değil, kapasite meselesi de. Gölcük aynı anda Reis botlarını donatıyor, MİLDEN’in gövdesini kuruyor ve tersanenin öteki işlerini yürütüyor. Kuru havuz, vinç ve nitelikli kaynakçı sayısı gibi kalemler, takvimi fiilen belirleyen unsurlar arasında. Kamuya açık bir tersane kapasite analizi bulunmuyor; bu yüzden hangi noktada darboğaz çıkacağını söylemek şimdilik spekülasyon olur.

MİLDEN, Aynı Gün Duyurulan Diğer Projelerle Nasıl Okunmalı?

MSB’nin 2 Ocak 2025 açıklaması üç projeyi birlikte içeriyordu: MİLDEN denizaltısı, TF-2000 hava savunma muhribi ve MUGEM uçak gemisi. Muhrip İstanbul Tersanesi’nde, uçak gemisi de aynı tersanede inşa edilecek diye duyuruldu.

Üç projenin ortak paydası yerli içerik vurgusu. Ama denizaltı, bu üçü arasında en sessiz olanı. Muhrip ve uçak gemisi görsel olarak büyük ve tören odaklı projeler; denizaltıda ise ilerleme çoğu zaman blok, kaynak ve test dilinde anlatılıyor. Bu yüzden MİLDEN’in durumunu ölçerken tören sayısından çok teknik duyurulara, yani test bloğu sonuçlarına, batarya ve AIP denemelerine ve sonar entegrasyonuna bakmak daha sağlıklı.

Bu Program Türk Tersanelerine Neyi Borçlu?

MİLDEN bir boşlukta doğmadı. Türk tersaneleri gemi tarafında MİLGEM ile benzer bir yolu aşağı yukarı yirmi yıl önce yürüdü; o sürecin hikâyesi için MİLGEM projesi yazımız iyi bir arka plan sunuyor. Yüzey gemisinde yerli tasarım, küçük bir korvetle başlayıp fırkateyne ve muhrip sınıfına uzandı. Denizaltıda bu yolun benzerini kısaltmak hedefleniyor ama denizaltı, su altında basınç, sessizlik ve emniyet gibi nedenlerle çok daha az hata payı bırakıyor.

Reis sınıfı burada köprü işlevi görüyor. Gölcük, altı Type 214TN ile kaynak, modül birleştirme ve sistem entegrasyonu tecrübesi biriktiriyor. Bu tecrübenin, tasarım bilgisine ne ölçüde dönüşeceği ise ancak lider tekne denize indiğinde net görülecek. Konunun genel resmi için Türkiye kendi denizaltılarını yapıyor mu başlıklı yazıya da göz atılabilir.

Hâlâ Cevapsız Kalan Sorular Neler?

Birkaç başlık, yıllar sürecek bir takvimin içinde açık duruyor.

Denize iniş tarihi. Resmî bir yayın, Atılay’ın ne zaman denize indirileceğini açıklamış değil. Bu konuda yazılan tarihler tahmin niteliğinde.

Teslim takvimi. Gölcük 2022’de teslimi 2030’ların ilk yarısı olarak söyledi. Yakın tarihli bazı yayınlar “2030 öncesi” hedefinden söz ediyor. İki ifade çelişiyor; hangisinin güncel olduğu açık değil. Reis sınıfındaki gecikme göz önüne alındığında, daha temkinli ifadeyi esas almak mantıklı.

AIP performansı. Yakıt hücreli sistemin su altında kalma süresi, ancak deneme seyirlerinde ortaya çıkacak. Açık kaynaklarda anılan “50 günün üzerinde” dayanıklılık hedefi bir tasarım iddiası; doğrulanmış bir test sonucu değil.

Ses imzası. Denizaltının değerini belirleyen ölçütlerin başında geliyor ve kamuya açık hiçbir ölçüm yok. Bu beklenen bir durum, çünkü bu tür veriler gizli tutuluyor.

Dış pazar. ASFAT’ın MİLDEN’i DSA 2026 fuarında Asya alıcılarına tanıttığı aktarıldı. Kamuya yansıyan bir ihracat sözleşmesi yok. Şirketin rolü için ASFAT profiline bakılabilir.

MİLDEN’den Sonra Sırada Ne Var?

Kısa vadede izlenecek üç gelişme var: lider teknenin gövde bloklarının birleştirilmesi, silah ve sensör entegrasyonunun ilk duyuruları ve denize indirme töreni. Uzun vadede ise Naval News’in 2022 değerlendirmesine göre, Reis’in altı botu ve MİLDEN’in altı botu birlikte 2030’ların ikinci yarısında filoya on iki AIP’li denizaltı kazandıracak. Bu rakam, MİLDEN’in altı botluk planının hayata geçmesine bağlı.

Kesin olan şey şu: Türkiye denizaltı inşa etmeyi bir süredir biliyor, tasarlamayı ise şimdi deniyor. Atılay suya indiğinde bu iki yeteneğin arasındaki mesafe ölçülebilir hâle gelecek.