MİLGEM’in Ada Korveti ile İstif Fırkateyni Birbirinden Nerede Ayrılıyor

MİLGEM adı iki ayrı gemi sınıfını kapsadığı için sık sık karışıklık yaratıyor. Programın ilk aşamasında Ada sınıfı korvetler, ikinci aşamasında ise İstif sınıfı fırkateynler geldi. Aynı gövde mantığından türeyen iki gemi bu, ama görevleri, boyutları ve taşıdıkları silahlar aynı değil.

Kısa cevap şu: MİLGEM bir proje, Ada ve İstif ise bu projenin ürettiği iki sınıf. Ada, denizaltı savunması ve devriye için tasarlanmış bir korvet. İstif ise Türkiye’nin ilk milli fırkateyni ve en önemli farkı hava savunma harbi yapabilmesi.

MİLGEM nedir, Ada ve İstif bu projeye nasıl bağlanıyor?

MİLGEM (Milli Gemi) programı, Türkiye’nin savaş gemisini kendi imkânlarıyla tasarlayıp inşa etmesi için başlatıldı. STM’nin kendi proje sayfasına göre şirket, Ada sınıfında platform tasarımı, sistem entegrasyonu ve ana tahrik entegrasyonundan sorumlu ana mühendislik yüklenicisi. Aynı sayfada sistem ve malzemelerin değer bazında yüzde 70’inden fazlasının yerli sanayiden geldiği, 212’den fazla firmanın projeye katkı verdiği belirtiliyor.

Programın tarihçesini ayrıca MİLGEM Projesi Türk Tersanelerine Savaş Gemisi Yapmayı Nasıl Öğretti yazısında anlattık. Burada odak, iki sınıfın birbirinden nerede ayrıldığı.

Ada sınıfı korvet ne iş yapıyor?

Ada sınıfı, denizaltı savunma harbi ile keşif ve karakol görevlerine odaklanıyor. Deniz gözetleme, kıyı ve kritik altyapı koruması ile münhasır ekonomik bölge devriyesi de görev tanımında yer alıyor. Türk Deniz Kuvvetleri’ne dört gemi teslim edildi: TCG Heybeliada (2011), TCG Büyükada (2013), TCG Burgazada (2018) ve TCG Kınalıada (2019).

Gemi yaklaşık 100 metre boyunda. Deplasmanı kaynaklara göre 2.000 ile 2.400 ton arasında veriliyor; bu aralığın nedeni, farklı yayınların farklı yükleme durumlarını esas alması olabilir. Silah paketinde 76 mm baş top, ATMACA veya Harpoon gemisavar füzeleri, RAM yakın hava savunma füzesi ve torpido sistemleri var. Savaş yönetim tarafında ADVENT sistemi öne çıkıyor.

İstif sınıfı fırkateyn hangi boşluğu dolduruyor?

İstif sınıfı, Ada tasarımının büyütülmüş ve geliştirilmiş hali olarak anlatılıyor. STM’nin ürün sayfası farkı tek cümleyle özetliyor: Ada korvetlerinden ayrılan nokta, hava güdümlü mermi bulundurma ve fırlatma kabiliyeti. Yani Ada’nın yapamadığı bölge hava savunması İstif’in görev listesine girdi.

Bunu mümkün kılan, dikey atım sistemi. İstif’te milli MİDLAS dikey atım sistemi bulunuyor. Naval News’in aktardığına göre ikinci gemideki sistem 16 hücreli ve taktik ya da taarruz boyunda modüllerle yapılandırılabiliyor. Ada’da ise böyle bir dikey atım sistemi yok; hava savunması RAM ile yakın mesafeye sınırlı.

İki gemi rakamlarla nasıl karşılaştırılıyor?

Tablodaki Ada değerleri açık kaynaklardan derlendi ve Donanma tarafından tek bir resmî tabloda yayımlanmış değil; gemiden gemiye ve yayından yayına küçük sapmalar görülebilir. İstif değerleri ise ağırlıklı olarak STM’nin ürün sayfasına dayanıyor.

Radar ve sensör tarafında ne değişti?

İstif’in dikkat çeken yanı sensör paketi. STM’ye göre gemide CENK-S 3D arama radarı, atış kontrol radarları, LPI radar, seyir radarları, kızılötesi arama ve takip, sonar ile elektronik destek ve taarruz sistemleri var. Naval News ise FERSAH gövde sonarını ve iki AKR-D atış kontrol radarını sayıyor.

Ada tarafında SMART-S Mk2 radar gibi sistemler kullanıldığı aktarılıyor. İstif’te milli sistemlerin payının yüzde 80’in üzerinde olduğu aktarılıyor. Bu rakamı bağımsız doğrulama olmadan kesin bir değer gibi okumamak gerekir, ama yönün yerli sensör ve silaha doğru olduğu açık.

Neden iki sınıfa ihtiyaç duyuldu?

Ada, Türk tersanelerinin tasarım ve entegrasyon kabiliyetini kanıtlayan ilk adımdı. İstif ise o birikimin üzerine, daha büyük gövde ve daha ağır silah yüküyle kuruldu. Naval News’e göre İstif’te yakıt kapasitesi yüzde 50 arttı ve dayanıklılık uzadı.

Donanmanın fırkateyn sayısını nasıl saydığınıza göre tablo da değişiyor; bunu Türk Donanmasının fırkateyn sayısı yazısında ele aldık. İstif’in üretim planı ve tersane dağılımı için İstif sınıfı seri üretim yazısına bakılabilir. İngilizce okuyanlar için gövde mantığını anlatan İstif ve Ada karşılaştırması da var.

Gövde ve tahrik tarafında ortak olan ne?

İki sınıf aynı gövde ailesinden geliyor ve bu yüzden benzer görünüyor. Ada’nın gövdesi, STM’nin ifadesiyle düşük radar kesit alanına sahip özel formda tasarlandı; kızılötesi iz azaltma, manyetik iz düşürücü degaussing sistemi ve sualtı akustik iz azaltma çözümleri de uygulandı. İstif bu tasarım mirasını büyütülmüş ölçüyle sürdürüyor.

Tahrik tarafında da mantık tanıdık. Ada için RENK CODAG sistemi, yani dizel ile gaz türbininin birleşimi aktarılıyor. İstif için STM de CODAG, çift şaft ve ayarlanabilir hatveli pervane düzenini anlatıyor. Naval News iki dizel motor ile bir LM2500 gaz türbininden söz ediyor. Daha büyük gövde, daha çok yakıt ve daha uzun seyir menzili getiriyor; İstif’in 14 knotta 5.700 deniz millik menzili bunun göstergesi.

Gemiler hangi aşamada?

Ada tarafında Donanma envanterine giren dört gemi 2019’da tamamlandı ve seri bu noktada kapandı. Bundan sonra Ada türevleri yalnızca ihracat müşterileri için gündemde. İstif tarafında ise baş gemi TCG İstanbul 2024’te Donanma’ya teslim edildi. Sonraki gemiler farklı tersanelerde inşa ediliyor; Naval News ikinci geminin deneme seyrine başladığını, ilk dört geminin İstanbul Donanma Tersanesi ve Anadolu Tersanesi’nde yapıldığını aktarıyor. Kesin teslim takvimi için resmî açıklamaları beklemek gerekiyor.

İki sınıfı yan yana koyduğunuzda tablo net: Ada, Türkiye’nin savaş gemisi yapabildiğini gösterdi. İstif ise aynı tersane ve tedarik zincirinin hava savunma harbine yetecek bir gemiyi de çıkarıp çıkaramayacağının sınavı.

İhracatta hangisi öne çıkıyor?

Satış tarafında şimdiye kadar öne çıkan Ada tasarımı. STM’nin sayfasında Ukrayna için iki korvetin STM ana yükleniciliğinde, Malezya için üç korvetin de STM ana yükleniciliğinde inşa edildiği, Pakistan için dört MİLGEM korvetinin ise ASFAT ana yükleniciliğinde yapıldığı yazıyor. Bu bilgiler şirketin kendi beyanı; teslim durumları ayrı ayrı doğrulanmalı. İstif için bildirilmiş bir ihracat sözleşmesi bu yazı kaleme alınırken doğrulanamadı.

Şirketin genel profiline STM profili yazısından ulaşabilirsiniz. Gemilerde kullanılan gemisavar füzesi için ATMACA yazısı yararlı olur.

Hangisi daha güçlü, yoksa soru yanlış mı?

Soru biraz yanlış kuruluyor. Ada, denizaltı avı ve devriye için tasarlanmış, daha küçük bir platform; İstif ise hava savunmasını da üstlenebilen daha büyük bir gemi. İkisi aynı görevi farklı ölçekte yapmıyor, farklı görevler için var. Hangisinin güçlü olduğu sorusu, hangi göreve bakıldığına göre cevap buluyor.