OSTİM’den Pendik’e Savunma Sanayiinin Kümeleri Nasıl Çalışıyor

Bir KAAN’ın ya da bir zırhlı aracın arkasında yalnızca Ankara’daki dev fabrikalar yok. Gövde panelini işleyen bir tezgâh, ısıl işlem fırını, kablo demeti, hidrolik bir parça, test yazılımı. Bunların çoğu ana yüklenicinin duvarları dışında, küçük ve orta ölçekli firmalarda üretiliyor. Bu firmaların nerede toplandığı, savunma sanayiinin gerçek üretim haritasını da çiziyor.

Haritanın iki büyük düğümü var. Ankara’da OSTİM ve çevresindeki organize sanayi bölgeleri ile teknoparklar, İstanbul’da ise Pendik’teki Teknopark İstanbul merkezli SAHA İstanbul kümesi. Üçüncü bir katman şimdi Anadolu’da kuruluyor.

Savunma sanayii ekosistemi sayısal olarak ne kadar büyük?

Savunma Sanayii Başkanlığı Başkanı Haluk Görgün’ün 25 Mart 2026’da OSTİM Teknik Üniversitesi’nde düzenlenen 21. KOBİ Zirvesi’nde aktardığı rakamlara göre sektörde 4 binden fazla firma, 1.400’ü aşkın proje ve 100 binin üzerinde doğrudan istihdam var. Aynı konuşmada sektör cirosunun 20 milyar doları, yerlilik oranının yüzde 80’i aştığı belirtildi. Kurumun rolünü ayrıca Savunma Sanayii Başkanlığı’nın görevleri yazımızda anlattık.

Bu sayının kayda değer kısmı KOBİ. Zirvede, 2024’te 25, 2025’te 37 olmak üzere toplam 62 firmanın yaklaşık 50 milyon dolarlık destekten yararlandığı bildirildi. Yetkinlik envanteri olarak çalışan YETEN portalında ise yaklaşık 9 bin yerli ürün ve 4 binden fazla firma kaydı bulunduğu aktarıldı. Ana yüklenicilerin alt yüklenici bütçesinde KOBİ’lere en az yüzde 21 pay ayırması yönündeki şart da aynı zirvenin haberlerinde yer aldı.

Ana yüklenicilerin ölçeği, tabloyu tamamlıyor. 18 Haziran 2026’da açıklanan ISO 500 sıralamasında TUSAŞ yedinci, ASELSAN dokuzuncu, ROKETSAN 22. sırada yer aldı. Bu üretimin parça düzeyindeki ayağı ise kümelere dayanıyor. Hangi şirketin hangi alanda üretim yaptığını görmek için Türk savunma sanayii şirketleri rehberine bakılabilir.

Zincir kabaca şöyle işliyor. Ana yüklenici sistemi tasarlıyor ve entegre ediyor, birinci kademe tedarikçiler alt sistemleri yapıyor, en alttaki atölyeler ise işleme, kaplama, kaynak ve test gibi tek bir yetkinlikte uzmanlaşıyor. Bu son halka sayıca en kalabalık olanı. Kümeler de en çok orada iş görüyor.

OSTİM savunma sanayiinin neresinde duruyor?

OSTİM, Ankara Yenimahalle’de 1967’de bir grup girişimcinin öncülüğünde kurulan sanayi sitesi olarak başladı, 1997’de organize sanayi bölgesi statüsü kazandı. Bugün 17 sektörde 139 iş kolunda 6.500’den fazla işletme ve 65 binin üzerinde çalışandan söz ediliyor. Bölge başkanı Orhan Aydın’ın sık tekrarladığı bir cümle var. Havada, karada ve denizde hareket eden hemen her araçta OSTİM’de üretilmiş bir parça bulunuyor.

Bu iddia rakamla ispatlanabilir bir şey değil, ama OSTİM’in yapısı onu makul kılıyor. Bölgede talaşlı imalattan elektroniğe, makine imalatından yazılıma uzanan çok farklı işler yan yana yapılıyor. Bir ana yüklenici prototip parça ya da küçük seri için hızlı bir atölye aradığında aynı bölge içinde birkaç seçenek bulabiliyor.

OSTİM, sektörlere göre ayrılmış kümelenmeler de kurdu. Savunma ve havacılığın yanında raylı sistemler (ARUS), haberleşme teknolojileri, yenilenebilir enerji, medikal cihazlar ve kauçuk teknolojileri bu kümelerin arasında. Haberleşme kümesinin 5G ihalesinde yerli katkı şartını yüzde 45’ten yüzde 60’a çıkarılmasında rol oynadığı bölge yönetimince anlatılıyor. Yani küme mantığı yalnızca savunmada değil, kamu alımlarında yerli payı pazarlığında da kullanılıyor.

Eğitim tarafı da aynı sahada. OSTİM Teknik Üniversitesi 2017’de, bölgenin teknik lisesi 2021’de açıldı. Bölge yönetimi, üniversitenin 83 ülkeden öğrenciye sahip olduğunu ve bunun firmaların yurt dışı bağlantılarına yaradığını söylüyor.

OSSA KOBİ’leri ana yüklenicilerle nasıl buluşturuyor?

OSTİM Savunma ve Havacılık Kümelenmesi (OSSA), bölgedeki savunma ve havacılık firmalarını bir araya getiren dernek yapısı. Kuruluş yılı kaynaklarda 2007 ve 2008 olarak farklı geçtiği için tarihi kesinleştirmiyorum, ancak büyüme hızı net. OSSA’nın 2019 başında 211 üyesi ve yaklaşık 7.500 çalışanı vardı. Kümenin kendi sitesinde bugün 350’den fazla üye, 10 binin üzerinde çalışan, 2.500’ü aşkın üniversite mezunu personel ve 30’dan fazla faaliyet alanı yazıyor.

OSSA’nın işi üretmek değil, bağlantı kurmak. Üyeleri, ana yüklenicileri, üniversiteleri ve kamu kurumlarını aynı masaya oturtup yerli üretimi, tedarik zinciri yetkinliğini ve ortak iş modellerini güçlendirmeyi amaçlıyor. 2019’daki duyuruda kümenin ASELSAN, HAVELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN ve FNSS’nin onaylı tedarikçilerini barındırdığı, Boeing ve Sikorsky gibi yabancı firmalara da iş yapan üyeler bulunduğu yazılmıştı.

Küme yönetimi, Mayıs 2026’daki SAHA fuarında 156 metrekarelik bir standda 11 üyesini sergiledi, ayrıca bazı üyeler kendi standlarıyla katıldı. Standdaki üyelerin alanları talaşlı imalattan ısıl işleme, hidrolik sistemlerden savunma teknolojilerine uzanıyordu. Kurul başkanı İbrahim Yarsan. Bu kadar dağınık bir üye listesinin gösterdiği şey açık. Savunma ürünleri tek bir üretim hattından çıkmıyor, onlarca küçük yetkinliğin toplamı olarak ortaya çıkıyor.

SAHA İstanbul ile OSTİM arasındaki fark ne?

İkisi de küme, ama ölçek ve yapı farklı. SAHA İstanbul 2015’te kuruldu. Resmî sitesine göre yaklaşık 1.300 üyesi, 56 sektörü ve 30 üniversiteyi kapsıyor, üyelerin yüzde 83’ü KOBİ. Merkezi Pendik’teki Teknopark İstanbul’da, Ankara’da ve İTÜ’de de ofisleri var. Yönetiminde Haluk Bayraktar bulunuyor. OSSA gibi tek bir sanayi bölgesinin içinden çıkmış değil, bölge ve kent sınırları dışından üye topluyor.

SAHA’nın faaliyet listesi de bu yüzden farklı. Sektöre yönelik SAHA EXPO fuarını, SAHA Akademi eğitimlerini, girişimci destek programı SAHA Girişim’i ve havacılık ile uzay için ulusal komiteleri yürütüyor. Makine, elektronik, malzeme, yazılım, test, alt sistem ve tedarik zinciri yönetimi gibi alanlarda on teknik komitesi bulunuyor. Amaç, bir KOBİ’nin hangi yetkinliği hangi ana yüklenicinin ihtiyacına bağlayabileceğini sistematik hâle getirmek.

Teknoparklar OSB’lerden hangi noktada ayrılıyor?

OSB’de fabrika, teknoparkta Ar-Ge var. Bu ayrım pratikte bulanıklaşıyor, çünkü teknopark firmaları da sonunda bir ürün ya da yazılım teslim ediyor. Ama işin başladığı yer farklı. Teknopark İstanbul, 2010’da Savunma Sanayii Başkanlığı, İstanbul Ticaret Odası ve İstanbul Ticaret Üniversitesi arasında imzalanan ortaklıkla çalışmaya başladı. Bugün 400’den fazla Ar-Ge firması barındırdığı aktarılıyor. STM, ASELSAN, TUSAŞ, TEI, ROKETSAN, BMC gibi büyük firmaların da burada Ar-Ge birimleri var.

Teknopark Ankara ise İvedik OSB’nin merkezinde, organize sanayi bölgesinin yüzde 95, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’nin yüzde 5 ortaklığıyla 2014’te kuruldu, 2017’de girişimcilere açıldı. 2022’deki Savunma Sanayii Tedarikçi Buluşmaları’nda, Savunma Sanayii Başkanlığı ile birlikte yapılan ilk etkinlikte, ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, HAVELSAN, STM, MKE, TÜBİTAK SAGE, TEI, BMC ve FNSS tedarikçi girişimcilerle bir araya geldi. O dönemde teknoparkta 150’den fazla firma ve 200’den fazla proje olduğu, projelerin yaklaşık yüzde 70’inin savunmayla ilgili olduğu bildirilmişti. Bu, 2022 verisi, güncel rakam değil.

Bu iki teknoparkın, OSTİM’in ve SAHA’nın ortak noktası, büyük şirketlerle küçük firmaları yüz yüze getirmeleri. Büyük yüklenici ihtiyacını açıkça anlattığında, KOBİ teklifini ona göre kuruyor. Kümelerin asıl değeri bu tanıtma ve eşleştirme işlevinde yatıyor.

Kahramankazan hattı neden önemli?

Ankara’daki üretim ekseninin ağırlık merkezi TUSAŞ’ın Kahramankazan tesisi. Yaklaşık 5 milyon metrekarelik alana yayılan kompleksin 186 bin metrekaresi kapalı alan, Eylül 2023 itibarıyla 15 binin üzerinde çalışan var. KAAN dahil ATAK, ANKA ve Göktürk uydularının çalışmaları burada yürütülüyor. Kompleks, Airbus A400M, A380 ve A350 için de parça üretiyor.

Tesisin etrafında Saray ve Fatih sanayi bölgeleri gelişti. Bu bölgelerde çelik yapı, makine imalatı ve kimya gibi alanlarda firmalar var. Planlanan Ankara Havacılık ve Uzay İhtisas OSB’sinin (HAB OSB) 300 işletmeyi ve yaklaşık 15 bin kişiyi istihdam etmesi bekleniyor. Bu, henüz kurulmuş bir küme değil, hedef.

Benzer bir zincir hava savunmada da işliyor. Katmanlı yapıda her füze ve radar, kendi alt yüklenici ağını taşıyor. Bu yapıyı Çelik Kubbe rehberinde, tersane tarafını ise MİLGEM projesi yazısında ele aldık.

Savunma üretimi Ankara ve İstanbul dışına nasıl yayılacak?

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, SAHA 2026 fuarında savunma üretimini mega endüstriyel bölgelerle geniş bir coğrafyaya yayacaklarını, Anadolu’da yeni savunma kümelenmeleri kuracaklarını söyledi. Planlı sanayi alanlarının 160 bin hektardan 350 bin hektara çıkarılmasını öngören Sanayi Alanları Master Planı da bu çerçevede anıldı. Basına yansıyan ifadelere göre Kacır, sektöre en az 5 bin firmanın daha kazandırılması gerektiğini vurguladı.

Yayılmanın ilk örnekleri deprem bölgesinde görüldü. Şubat 2024’te TUSAŞ’ın Kahramanmaraş’ta fabrika açtığı, burada 50’den fazla yapısal uçak parçasının üretildiği, ROKETSAN’ın Hatay’da, ASELSAN’ın Malatya’da üretim başlattığı aktarıldı. Parçaların KAAN, HÜRKUŞ ve HÜRJET gibi platformlarda kullanılacağı belirtildi. İşe alımda deprem mağdurlarına öncelik verildiği de bildirilmişti.

Şunu da görmek gerekiyor. Kümenin ya da teknoparkın varlığı, bir firmanın yetkinlik belgesi aldığı anlamına gelmiyor. AQAP ve AS9100 gibi kalite belgeleri, test altyapısı ve kapasite hâlâ firmaya ait iş. Kümeler bu yolu kısaltıyor, ama kapıyı açan sonuçta tedarikçinin kendi üretim kalitesi.