Baykar, Dearsan ve MKE Afrika’da Üç Ayrı Yoldan İlerliyor

Türk savunma sanayiinin Afrika hikâyesi yıllarca tek bir ürünle anlatıldı: Bayraktar TB2. Kıtada en çok konuşulan Türk silahı hâlâ o. Ama 2026 sonbaharına gelindiğinde tablo daha karışık. Bir şirket Fas’ta insansız hava aracı fabrikası kuruyor, bir tersane Nijerya donanması için gemi yapıp mevcut fırkateyni modernize ediyor, devlet şirketi MKE ise Mısır’da kendi adına bir yan kuruluş açıyor. Üç şirket, üç farklı model.

Bu yazı, o üç modeli doğrulanabilen bilgilerle yan yana koyuyor ve hangi noktada veri yerine beklentiyle konuşulduğunu ayırıyor.

Türk savunma ihracatında Afrika’nın payı ne kadar?

Bunu net söylemek mümkün değil. Savunma Sanayii Başkanlığı’nın (SSB) açıkladığı verilere göre Türkiye savunma ve havacılık ihracatı 2025’te 10 milyar 54 milyon dolara ulaştı; 2024’teki 7,1 milyar dolara göre yaklaşık yüzde 48’lik artış var. Ürünler 185 ülkeye gitti. Bölgesel dağılımda Avrupa 4,3 milyar, Orta Doğu ise 1,6 milyar dolarla öne çıktı. Afrika için ayrı bir rakam, ulaşabildiğimiz resmî özetlerde yer almıyor.

Bu boşluk önemli, çünkü Afrika’daki Türk varlığını ölçmek için elimizde çoğunlukla tek tek sözleşmeler ve basın haberleri var. Sözleşme bedelleri de nadiren iki hükûmetçe birlikte doğrulanıyor. Dolayısıyla aşağıdaki rakamların birçoğu “aktarılan” niteliğinde.

Ayrıntılı bir ülke dökümü için Afrika’daki Türk silah satışlarının eğitim ve finansman ayağını ele aldığımız yazıya bakılabilir. Bu metin ise şirket stratejilerine odaklanıyor.

Baykar neden Fas’ta fabrika kuruyor?

Baykar’ın Afrika müşteri listesi uzun. Açık kaynaklı operatör tablolarında Fas, Etiyopya, Somali, Cibuti, Burkina Faso, Ruanda, Togo, Tunus, Nijer, Nijerya, Mali ve Kenya gibi ülkeler TB2 kullanıcısı olarak geçiyor. Fas’ın 2021’de yaklaşık 70 milyon dolara 13 TB2 aldığı aktarıldı; ülke ordusu Ağustos 2024’te yeni TB2 tesliminden söz etti ve 2025’te AKINCI’nin de Fas’a ulaştığı bildirildi. Nijer’e Mayıs 2022’ye kadar altı TB2 teslim edildiği Defence Türk’e dayanarak aktarılıyor. Platformun geniş profili için Bayraktar TB2 program sayfamıza göz atabilirsiniz.

Yeni olan, satış sonrası üssün kıtaya taşınması. Fas ticaret sicilinde 5 Aralık 2024’te Atlas Defense adlı bir şirket tescil edildi, 29 Ocak 2025 tarihli Resmî Bülten’de de yayımlandı. Merkezi Rabat’ta olan şirketin faaliyet alanı insansız hava aracı tasarımı, üretimi, bakımı, yedek parça ve savunma elektroniği olarak tanımlanıyor. Tesis için Kazablanka’nın yaklaşık 50 kilometre güneydoğusundaki Benslimane bölgesi gösteriliyor. Şubat 2026’da Fas basını, şirketin teknik personel ilanı verdiğini yazdı; aranan pozisyonlar arasında mekanik, yapı, boya ve elektronik teknisyenleriyle bir test pilotu vardı.

İşte burada bir tutarsızlık var. Bazı Türk haber sitelerinde Atlas Defense’in yaklaşık 250 milyon dolarlık sermayeyle kurulduğu yazıldı; bizim de daha önce Baykar’ın Afrika’ya 250 milyon dolarlık yatırımı başlığıyla aktardığımız rakam bu hatta. Morocco World News ise sicil kaydına dayanarak sermayeyi 2,5 milyon dirhem, yani yaklaşık 250 bin dolar olarak veriyor. İki rakam arasında bin kat fark var. Hangisinin doğru yatırım tutarını yansıttığını Baykar açıklamadan söylemek mümkün değil; sicildeki sermaye ile fabrika bütçesinin de aynı şey olması gerekmiyor.

Tesisin ne üreteceği konusunda kaynaklar da ayrışıyor. Bir görüşe göre yapı ağırlıkla halihazırda satılmış Türk insansız hava araçlarının bakım ve yedek parça merkezi olacak. Diğer görüşe göre Fas’ın ihtiyaçlarına göre uyarlanmış, TB2 ya da AKINCI üzerinden kullanılabilecek bir ürün üretilecek. ADF dergisi, tesisin Afrikalı müşterilere teslimatı hızlandırmayı amaçladığını yazıyor. Başlangıç tarihi için 2026 sık sık anılıyor, ancak yayın tarihimiz itibarıyla üretimin başladığını gösteren resmî bir açıklama bulamadık.

Dearsan Nijerya donanması için ne inşa ediyor?

İstanbul Tuzla’daki Dearsan Tersanesi, Afrika’da en görünür deniz sözleşmesini Nijerya ile yaptı. Nijerya Deniz Kuvvetleri ile 3 Kasım 2021’de Abuja’da imzalanan sözleşme iki adet 76 metrelik açık deniz karakol gemisini (OPV) kapsıyor. Program için aktarılan toplam değer yaklaşık 160 milyon dolar, yani gemi başına yaklaşık 80 milyon dolar. Haziran 2022’de 35 milyon dolarlık ilk ödemenin yapıldığı bildirildi.

Takvim şöyle ilerledi. Gemilerin omurga atma töreni 16 Eylül 2022’de yapıldı. İlk gemi P 203 26 Ekim 2023’te, ikincisi P 204 ise 19 Nisan 2024’te denize indirildi. P 204, Mart 2025 başında ilk deniz denemelerini tamamladı ve yaklaşık 30 knota ulaştığı aktarıldı. Gemiler yaklaşık 77 metre boyunda. Silah donanımında Leonardo’nun 40 mm Marlin topu, ASELSAN’ın 30 mm uzaktan komutalı topu ve 12,7 mm uzaktan komutalı silah istasyonları yer alıyor; Nijerya personeli, gemiye takılan haberleşme ve savaş yönetim sistemleri için Türkiye’de eğitim aldı.

Teslimat konusunda temkinli olmak gerek. Gemilerin 2025’te Nijerya’ya ulaşması planlanıyordu. Nijerya Deniz Kuvvetleri Komutanı, 31 Mayıs 2025’teki bir tören sırasında iki geminin yıl sonundan önce beklendiğini söyledi. Devir teslim ve komisyonlamanın gerçekleştiğini teyit eden bir kaynağa ulaşamadık.

Dearsan’ın Nijerya’daki işi gemi yapımıyla sınırlı değil. Haziran 2023’te imzalanan ayrı bir anlaşma, 1982’de hizmete giren Alman yapımı MEKO 360 sınıfı NNS Aradu fırkateyninin Tuzla’da modernizasyonunu ve 57 metrelik bir Tuzla sınıfı karakol botunun teslimini öngörüyor. Tuzla sınıfının ilk kullanıcısı Türk Deniz Kuvvetleri; Nijerya, Türkmenistan Deniz Kuvvetleri ve Sahil Güvenlik’ten sonra dördüncü operatör olacak. Yeni inşaya ek olarak eski bir platformun Türk tersanesinde yenilenmesi, Nijerya donanmasıyla iş ilişkisini teslimat sonrasına da taşıyor.

MKE Mısır’da neden kendi şirketini kurdu?

MKE’nin yolu, üçü arasında kâğıt üzerinde en kurumsal olanı. Şubat 2026’da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Kahire ziyareti sırasında MKE ile Mısır Savunma Bakanlığı 350 milyon dolarlık bir paket imzaladı. Aktarılana göre bunun yaklaşık 130 milyon doları TOLGA kısa menzilli hava savunma ve karşı insansız hava aracı sistemi ihracatına, yaklaşık 220 milyon doları ise Mısır’da 155 mm uzun menzilli top mühimmatı ile 7,62 ve 12,7 mm küçük çaplı mühimmat hatları kurulmasına ayrıldı. Mısır Askerî Üretim Bakanlığı’na bağlı 81 ve 99 numaralı askerî fabrikalarla 3 Eylül 2026’da Saraybosna’daki Balkan Shield fuarında bir mutabakat zaptı daha imzalandı; değer ve takvim açıklanmadı.

Son adım Eylül 2026’da El Alamein Hava Gösterisi’nde duyuruldu. MKE Genel Müdürü İlhami Keleş, Kahire’de tamamı MKE’ye ait Zafer adlı bir şirketin kurulduğunu söyledi. Şirket Mısır hukukuna tabi; Mısır’daki ticari faaliyeti yönetecek ve ortak üretim girişimlerinin operasyon platformu olacak. Keleş’in ifadesine göre Zafer, kıtanın başka ülkelerine ve Körfez’e de hizmet verebilecek. Aynı konuşmada teknoloji transferinin ürün ihracatının önüne geçmeye başladığını söyledi. Ayrıntılar için MKE’nin Zafer şirketini anlattığımız haberimize bakılabilir.

Fabrikalar Mısır’ın. Zafer bir sözleşme ve ortaklık aracı, üretim tesisi değil. MKE’nin TOLGA satışını da yalnızca tanıtım amaçlı, Afrika ve Körfez için kapı aralayan bir ilk adım olarak tarif ettiği aktarılıyor.

Üç model yan yana nasıl görünüyor?

Ortak yön açık: üçü de doğrudan satıştan, müşterinin ülkesinde kalıcı bir ayak izine doğru gidiyor. Fark, bu ayak izinin nerede durduğunda. Baykar’da bakım ve montaj, Dearsan’da eğitim ve bakım bağı, MKE’de hukuki ve ticari çatı öne çıkıyor.

Nijerya üç modelin kesiştiği yer mi?

Kısmen. Nijerya’da TB2’ler Nijerya Ordusu’nda “Project Guardian” adıyla görev yapıyor ve yaklaşık 43 hava aracının teslim edildiği aktarılıyor. Dearsan’ın gemileri ülkenin donanması için yapıldı. 27 Ocak 2026’da Başkan Tinubu Ankara’da bir savunma iş birliği anlaşması imzaladı; 26 Ağustos’ta Abuja’daki yedinci Nijerya-Türkiye Savunma Sanayii İş Forumu’nda Savunma Bakanı Christopher Musa, ilişkinin alıcı-satıcı modelinin ötesine geçmesi gerektiğini söyledi. Ayrıntılar Nijerya ile ortak üretim haberimizde yer alıyor.

Orada da somut görünen adım Baykar ya da MKE değil, küçük İHA üreticisi DASAL’ın bir Nijerya şirketiyle yaptığı montaj ve bakım anlaşması. Anılan dev miktarların firma tarafından teyit edilmiş sipariş mi yoksa çerçeve tavan mı olduğu belli değil.

Bu model hangi risklerle karşı karşıya?

İlki finansman. Türkiye’nin ABD’deki Yabancı Askerî Satışlar sistemine benzer bir hibe mekanizması yok. Türk Eximbank alıcı kredisi kapsamında sözleşme değerinin yüzde 85’ine kadar destek verebiliyor, ancak yalnızca Türk menşeli mal için. SSB 2026’da devletten devlete satış modelinin başlayacağını duyurmuştu; bunun koşulları yayımlanmadı. Bu yüzden birçok Afrikalı alıcı için ödeme koşulları sözleşmenin en belirleyici maddesi olmayı sürdürüyor.

İkincisi itibar. Etiyopya’daki Tigray savaşında İHA kullanımı, sivil kayıp iddialarıyla birlikte anılıyor. Ocak 2022’de Dedebit’te yerinden edilmiş insanların bulunduğu bir kampa yönelik saldırıda yaklaşık 60 kişinin öldüğü bildirildi. İnsan hakları kuruluşları, Türk ve Çin yapımı İHA’ları birkaç Afrika ülkesinde sivil kayıplarla ilişkilendirdi. Yerel üretim ve bakım merkezleri kurulduğunda, bu sistemlerin nerede ve nasıl kullanıldığı sorusu üretici şirketlerin de gündemine daha doğrudan girecek.

Üçüncüsü rekabet. Çin’in Wing Loong serisi, fiyat ve kullanım şartlarındaki esneklikle Türk sistemleriyle aynı pazarlarda yarışıyor. Alıcı ülkeler için belirleyici olan yalnızca birim fiyat değil; teslimat hızı, eğitim paketi ve yedek parça sürekliliği de aynı derecede ağırlık taşıyor. Yerel bakım merkezi bu kalemlerin üçüne de hitap ediyor.

Önümüzdeki aylarda hangi gelişmeler belirleyici olacak?

Dört soru cevap bekliyor. Atlas Defense, Benslimane’de gerçek bir üretim hattına mı yoksa bakım atölyesine mi dönüşecek ve yatırım rakamı ne olacak? Nijerya’nın iki OPV’si resmen teslim alınıp komisyonlanacak mı? MKE’nin Zafer’i, TOLGA’nın Mısır’daki ilk teslimatından sonra başka bir Afrika ülkesinden sipariş alabilecek mi? SSB’nin vaat ettiği devletten devlete kredi modeli, bütçesi kısıtlı bir Afrikalı alıcı için ilk kez adlandırılmış bir projeyle somutlaşacak mı?

Bu sorulara verilecek yanıtlar, Türk savunma şirketlerinin Afrika’daki büyümesinin kalıcı bir sanayi ilişkisine mi yoksa iyi işleyen bir tedarik hattına mı dönüştüğünü gösterecek. Sektörün genel haritası için Türk savunma sanayii şirketleri rehberimiz güncel bir başlangıç noktası sunuyor.